مشاهده موجوداتی شبیه کرم در غذای دانشجویی یا کپک‌زدگی محصولات لبنی، در نگاه اول ممکن است اتفاقاتی جزئی و موردی به نظر برسند. اما زمانی که تصاویر و گزارش‌های متعددی از کیفیت نامناسب غذا، مشکلات بهداشتی سلف‌ها، ورزشی وجود اجسام خارجی در غذا و حتی شرایط نامطلوب خوابگاه‌ها از دانشگاه‌های مختلف و در بازه‌های زمانی گوناگون منتشر می‌شود، دیگر سؤال اصلی تنها به «چه چیزی امروز در بشقاب ماست؟» محدود نمی‌شود.
پرسش مهم‌تر این است: چه کسی مسئول است که چنین مواردی هرگز به بشقاب دانشجو راه پیدا نکند؟
این گزارش‌ها تنها به یک دانشگاه خاص محدود نیستند. در فروردین ۱۴۰۴، اخباری مبنی بر مشاهده کرم در چلو مرغ سلف دانشگاه علوم پزشکی تبریز منتشر شد. معاونت فرهنگی و دانشجویی این دانشگاه ضمن ابراز تأسف، وعده پیگیری موضوع را داد. هرچند پیگیری‌های رسانه‌ای برای دریافت توضیحات بیشتر از معاون دانشجویی و فرهنگی این دانشگاه بی‌نتیجه ماند و جزئیات دقیق و نتایج بررسی‌های رسمی هنوز به طور مستقل روشن نشده است.
این مشکلات به تازگی محدود نمی‌شود. دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد نیز از کیفیت پایین غذا، کثیفی ظروف و نامناسب بودن برخی غذاها گلایه کرده‌اند. این موارد نیز در قالب پیام‌های دانشجویی مطرح شده و نیازمند بررسی رسمی هستند.
در دانشگاه علوم پزشکی شیراز نیز اعتراض به وضعیت تغذیه دانشجویان سابقه‌ای طولانی دارد. شورای صنفی این دانشگاه از اعتراض دانشجویان خوابگاه شهید دستغیب به کیفیت غذا، بازدید مسئولان دانشگاه از سلف و حتی تصمیم برای فسخ قرارداد با پیمانکار فعلی خبر داده است. همچنین، گزارش‌هایی از بازسازی و تجهیز آشپزخانه مرکزی، افزایش نظارت‌ها، حضور ناظران بهداشت و تأمین موقت غذا توسط شرکت جایگزین منتشر شده است.
تصویری با عنوان «سوسک در غذای سلف دانشگاه علوم پزشکی اصفهان» نیز در فضای مجازی دست به دست شده است.
در بهبهان، شورای صنفی دانشگاه علوم پزشکی از گزارش‌های متعدد مبنی بر وجود سنگ و اجسام خارجی در غذا خبر داده و نسبت به احتمال آسیب به دانشجویان هشدار داده است. در زمان انتشار این گزارش، توضیح رسمی از سوی دانشگاه در این خصوص منتشر نشده بود.
علاوه بر این، گزارش‌هایی نیز درباره وضعیت خوابگاه‌ها وجود دارد؛ از قطعی آب و برق و مشکلات سیستم سرمایشی گرفته تا وضعیت نامناسب بهداشت محیط. ادعاهای مشابهی نیز از سوی دانشجویان خوابگاه علوم پزشکی سبزوار مطرح شده است.
مسئله فراتر از «غذای بی‌کیفیت» است
تفاوت اساسی بین غذای شور یا کم‌حجم با غذایی که در آن ادعای وجود موجود خارجی، جسم سخت یا فساد مطرح می‌شود، بسیار زیاد است.
دانشجویی که از سلف دانشگاه غذا دریافت می‌کند، انتظار غذای لوکس یا بهترین کیفیت را ندارد. انتظار او بسیار ساده‌تر است: غذایی که حداقل استانداردهای بهداشتی را رعایت کرده باشد.
این مطالبه، حتی در ادبیات رسمی وزارت بهداشت نیز به رسمیت شناخته شده است. مدیرکل دانشجویی این وزارتخانه، تأمین خوابگاه استاندارد و تغذیه مناسب را «حق ذاتی هر دانشجو» توصیف کرده است.
بنابراین، اگر تغذیه مناسب حق دانشجوست، در صورت نقض این حق، چه کسی باید پاسخگو باشد؟
آیا تمام تقصیرها به گردن پیمانکار است؟
اینجاست که شفاف‌سازی ضرورت می‌یابد.
بله، در بسیاری از دانشگاه‌ها، بخشی از فرآیند تهیه و طبخ غذا به پیمانکاران واگذار می‌شود. برای مثال، در مستندات شورای صنفی علوم پزشکی تهران، صراحتاً به «گزارش خدمات ارائه‌شده از سوی پیمانکار» در جلسات تغذیه اشاره شده است. در شیراز نیز شورای صنفی از پیمانکار تغذیه، فسخ قرارداد و جایگزینی شرکت دیگر سخن گفته است.
لذا می‌توان پرسید:
نام شرکت پیمانکار چیست؟ قرارداد آن با دانشگاه چه تعهداتی در زمینه کیفیت و بهداشت غذا دارد؟ چه جرایمی برای تخلفات در قرارداد پیش‌بینی شده است؟ چه کسی روزانه عملکرد پیمانکار را کنترل می‌کند؟ چند بار به پیمانکار اخطار داده شده است؟ و در صورت تکرار تخلف، چرا قرارداد فسخ نشده است؟
اما یک نکته مهم را نمی‌توان با واژه «پیمانکار» نادیده گرفت: دانشگاه نمی‌تواند مسئولیت نظارت را به پیمانکار واگذار کند و خود را از پاسخگویی مبرا بداند.
ساختارهای موجود در دانشگاه‌های علوم پزشکی نیز این موضوع را تأیید می‌کنند. «اداره تغذیه»، «مدیریت امور دانشجویی» و «معاونت فرهنگی و دانشجویی» همگی در فرآیند تغذیه دانشجویان نقش دارند. همچنین، شوراهای صنفی در بسیاری از دانشگاه‌ها دارای کمیته‌های تغذیه و ناظران دانشجویی هستند. به عنوان مثال، شورای صنفی علوم پزشکی تهران وظیفه کمیته تغذیه خود را بررسی و نظارت مستمر بر کیفیت و کمیت غذا و محل‌های توزیع در دانشکده‌ها و خوابگاه‌ها اعلام کرده است.
در شیراز نیز گزارش‌ها حاکی از حضور معاونت دانشجویی، اداره تغذیه و شورای صنفی در بازدید از سلف و آشپزخانه است.
بنابراین، سؤال تنها این نیست که «پیمانکار چه کرده است؟» بلکه سؤال بزرگ‌تر این است که دانشگاه در قبال عملکرد پیمانکار چه اقداماتی انجام داده است؟
در مورد خوابگاه‌ها، مسئولیت حتی واضح‌تر است
بر اساس آیین‌نامه اداره خوابگاه‌های دانشجویی دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی، مدیریت امور خوابگاه‌ها و نظارت بر اماکن، تأسیسات و بهداشت خوابگاه در ساختار معاونت دانشجویی و فرهنگی دانشگاه تعریف شده است. این آیین‌نامه همچنین ارزیابی وضعیت خوابگاه و گزارش‌دهی در این خصوص را برای معاونت دانشجویی و فرهنگی پیش‌بینی کرده است.
بنابراین، اگر دانشجویان از نبود آب، مشکلات جدی تأسیسات، شرایط نامناسب بهداشتی، سرمایش ناکافی یا غیرقابل‌سکونت بودن خوابگاه گلایه می‌کنند، پاسخ صرفاً نمی‌تواند «بودجه نداریم» باشد.
ممکن است محدودیت بودجه واقعیت داشته باشد. ممکن است مشکل آب یا برق به زیرساخت‌های شهری مربوط باشد. ممکن است تعمیرات نیازمند اعتبار باشد. تمام این موارد قابل بررسی هستند.
اما کمبود بودجه، پاسخی به مطالبه دانشجو نیست؛ بلکه توضیحی است که باید همراه با برنامه، زمان‌بندی و مسئول مشخص ارائه شود.
وزارت بهداشت دقیقاً کجای این ماجرا قرار دارد؟
وزارت بهداشت قرار نیست به جای معاون دانشجویی تک‌تک دانشگاه‌ها آشپزی کند یا شخصاً هر بشقاب غذا را تحویل دهد. اداره روزمره سلف‌ها و خوابگاه‌ها بر عهده خود دانشگاه‌هاست.
بدون دیدگاه